KANA - biografija

Svetlana Kana Radević prima Borbinu nagradu, 1967

Svetlana Kana Radević rođena je 1937. godine na Cetinju. Nakon završene osnovne škole preselila se u Podgoricu, gdje će završiti srednju školu i čija će je poslijeratna obnova trajno inspirisati. Diplomu osnovnih studija stekla je na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gdje je studirala od 1955. do 1963. godine. Diplomirala je na temu … na tipološkoj studiji za kongresni centar koji je programske komponente odvojio na malu zapreminu i susjednu kancelarijsku kulu.


Samo godinu dana nakon što je diplomirala, Kana niže prve velike uspjehe: njen projekat hotela Podgorice odnio je prvu nagradu na konkursu 1964. godine. Hotel Podgorica bio u je u centru pažnje i prije završetka radova na ovom zdanju, i to kraseći naslovnu stranu "Arhitekture i Urbanizma", istaknutog časopisa u socijalističkoj Jugoslaviji. Dvije godine kasnije, Radević je postala jedina žena i sa 29 godina najmlađi laureat Borbine nagrade za arhitekturu, najprestižnije arhitektonske nagrade u tadašnjoj Jugoslaviji. Nagradu su etablirale novine Socijalističkog saveza radnog naroda Jugoslavije i dodjeljivana je svake godine za najbolje arhitektonsko zdanje u zemlji. Ova nagrada je arhitekturu izvukla iz zapećka, dala joj medijsku pažnju koju zaslužuje, podstakla javnu raspravu o društvenom značaju arhitektonskog nasljeđa, te kvalitetne jugoslovenske arhitekte izvukla iz anonimnosti i stavila u centar pažnje. U Kaninoj arhivi nalazi se fotografija koja svjedoči trenutku primanja prestižne nagrade na kojoj se jasno vidi Kanin glamurozni, ženstveni karakter kosmopolitkinje.


Njena privatna arhiva svjedoči o tome da, i kada je postala dio elitnih redova jugoslovenske arhitekture, Kana je nastavila da predano radi u Republičkom zavodu za urbanizam i planiranje (RZUP) u Podgorici (tadašnji Titograd) od 1963. do preseljenja u inostranstvo 1972. godine. Među njenim brojnim projektima su i master plan plaže Jaz i ovog crnogorskog primorskog naselja, te krajem 1960-ih i njen rad na detaljnom regionalnom planu za južni Jadran. Osim rada u RZUP-u, vodila je i svoj biro, te time uvijek bila na granici između javnog i privatnog rada u urbanizmu i arhitekturi.
Osim toga, Radević je dalje eksperimentisala sa skulpturalnim kvalitetima površinskog ukrasa i strukturne artikulacije u svom dizajnu kompaktnog stambenog bloka iz 1968. godine, u Petrovcu na moru. Iste godine završila je projekat glavne autobuske stanice u Titogradu. Samo godinu dana kasnije, 1969. godine, dovršila je stambenu zgradu u Mojkovcu, kao i Hotel Mojkovac, koji se gradio od 1968. do 1974. godine.
Bila je dobitnica prestižne američke stipendije Fulbrajt u avgustu 1972. godine, što joj je dalo priliku da studira na Univerzitetu u Pensilvaniji u Sjedinjenim Američkim Državama. Bila je jedina žena od 22 studenata na master programu Luis Kana i jedna od samo 16 žena koje su završile program u toku 19 godina njegovog trajanja. Nijedan od njenih radova iz te godine nije preživio istorijski trenutak, premda je utisak da je Kana briljirala u Filadelfiji, nastavivši sa doktorskim studijama odmah po završetku magistarskih 1973. godine. Završila je sve kurseve, ispunila jezičke kriterijume i položila ispite u roku od tri godine od završetka Kanovog master programa, ali nikada nije napisala disertaciju. U pismu predsedavajućeg Arhitektonske grupe za postdiplomske studije koje datira iz 1977. godine, navodi se da je finansiranje njenih doktorskih studija ukinuto.
Pojedinačni detalji njenih putovanja između 1977. i 1988. godine nisu opširno dokumentovani, ali njen odlazak iz Filadelfije događa se neposredno prije početka izgradnje hotela Zlatibor u Užicu, završenog 1981. Kanin uticaj je prikazan u iterativnim geometrijama gornjih i donjih registara. Her pedagogy je očigledna ako posmatramo Spomenik palim borcima Lješanske nahije, antifašističko spomen-obilježje u brdima blizu Podgorice, koji je završen 1981. godine - kao i trajni uticaj Bogdana Bogdanovića, nadrealističkog arhitekte antifašističkih spomen-obilježja širom Jugoslavije i Radevićevog mentora tokom studija u Beogradu. Za ovaj spomenik, a tokom boravka u SAD osvojila je nagradu na još jednom takmičenju


Kana na crnogorskom primorju, iznad Jaza - privatna arhiva

Tokom pomenutog perioda (između 1977. i 1988. godine) boravila je u Crnoj Gori, povremeno putujući po Evropi, a u međuvremenu je završila još nekoliko projekata, među kojima su vrtić na Cetinju 1988. godine, Leksikografski zavod u Titogradu 1984.-1989. i poslovni centar Kruševac u Podgorici 1991. godine.